FA | EN
FA | EN

گزارش کامل پنل سمینار پرداخت خرد در ITE 2018- بخش نخست

از ماست که برماست/ PSPها و رگولاتور از شرایط موجود سود می‌برند

از ماست که برماست/ PSPها و رگولاتور از شرایط موجود سود می‌برند
سمینار پرداخت خرد از جمله رویدادهایی بود که در حاشیه چهارمین نمایشگاه تراکنش ایران (ITE 2018) با حضور فعالان این حوزه برگزار شد.

به گزارش ستاد خبری نمایشگاه، صادق فرامرزی، مدیرعامل شرکت کارت اعتباری ایران کیش مدیریت پنل این سمنار را بر عهده داشت.
 
 علیرضا بزرگمهری مدیرعامل شرکت سابین تجارت آریا، حسین اسلامی معاون توسعه کسب‌وکار گروه داده‌پردازی بانک پارسیان، حسام مقصودلو مشاور سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران، جواد رجائیان مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد، مهدی عبادی بنیان‌گذار استارت‌آپ‌‌های پولام و تسکامی و ایمان محمدی مدیر توسعه کسب و کار کافه بازار در این پنل حضور داشتند. 
 
در پایان نشست سمنیار پرداخت خرد، محمدمراد بیات، مدیر عامل مرکز فابا تقدیرنامه سخنرانان و اعضا را به آنها اهدا کرد.
 
قسمت نخست شرح کامل آنچه را در این پنل گذشت، در ادامه می‌خوانید.
 
***
 
  • صادق فرامرزی: شاید بهتر باشد در ابتدا پرداخت خرد را تعریف کنیم تا مشخص شود این عنوان به چه تراکنش‌هایی تعلق می‌گیرد.
 
  • مهدی عبادی: شاید این پرسش مطرح باشد که ما اصلا در ایران پرداخت خرد داریم یا خیر؟ از چند جنبه مختلف می‌توان به این مساله نگاه کرد؛ یک موضوع که می‌تواند مهم‌ترین آنها باشد، مبلغ است. از این جهت می‌توانیم تراکنش‌های زیر 50 هزار تومان را پرداخت خرد بنامیم.
 
  • فرامرزی: برخی آمارهایی نیز به تراکنش‌های زیر 25 هزار تومان اشاره دارند. 
 
  • عبادی: تفاوت بین تراکنش‌های زیر 25 تا 50 هزار تومان زیاد نیست و چند درصدی را شامل می‌شود. پس با توجه به حجم بالای تراکنش‌های مربوط به این مبالغ، می‌توان گفت در کشور پرداخت خرد داریم. مساله مهم دیگر تکنولوژی است. هزینه‌ای که تراکنش این مبالغ به سیستم تحمیل می‌کنند با نقل و انتقال مبالغ کلان برابر است؛ چرا که همه آنها با تکنولوژی مشابهی انجام می‌شود. پس تعریف خطی پرداخت خرد را می‌توان همان تراکنش‌های زیر 50 هزار تومان دانست؛ فارغ از ابزار و مدل پرداخت.
 
  • علیرضا بزرگمهری: با توجه به نظام کارمزدی موجود، به اعتقاد من مبالغ زیر 25 هزار تومان که پروتکل‌های پرداخت آنها کمی متفاوت از مبالغ بالاتر است، شامل پرداخت خرد می‌شوند. از یک منظر دیگر هم می‌توان به موضوع نگاه کرد که آن هم ابزارهای پرداختی مثل کیف پول الکترونیکی است که در دنیا برای مبالغ خرد رایج هستند.
 
  • فرامرزی: به نظر می‌رسد دوستان معتقدند که همان فاکتور مبلغ، مهم‌ترین وجه تعریف پرداخت خرد باشد.
 
  • جواد رجائیان: البته در ایران نوعی از پرداخت‌ها در حوزه خدمات شهری وجود دارد که پرداخت آنلاین برای آنها ممکن نیست. شاید شاخص‌ترین آنها را بتوان پرداخت‌های مربوط به حمل و نقل شهری دانست که مدل آن باید سریع و بر مبنای بپرداز و برو باشد. به نظر می‌رسد این نوع تراکنش‌ها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در تقسیم‌بندی‌های مربوط به پرداخت خرد داشته باشند.
 
  • فرامرزی: من هم معتقدم این نوع پرداخت‌ها را باید به تقسیم‌بندی اضافه کرد و به نوعی، بتوان پرداخت سریع را جزئی از پرداخت خرد دانست. برای مثال تراکنش‌های مربوط به پمپ بنزین را می‌توان در این دسته قرار داد؛ در حالی که لزوما مبلغ آنها زیر 25 هزار تومان نیست. حال سوال اینجاست که چرا با وجود قرار گرفتن ایران در لبه تکنولوژی، در حوزه فناوری‌های مربوط به پرداخت‌های خرد در حد حرف باقی مانده‌ایم و آنگونه که باید پیشرفت نداشته‌ایم؟ در حالی که در تراکنش‌های آنلاین، شاپرکی و شتابی رشد خوبی در ایران رخ داده است. هم در حوزه زیرساخت و هم در حوزه تشکیل زودهنگام PSPها، خوب عمل کرده‌ایم به گونه‌ای که نام تعدادی از این شرکت‌ها در فهرست 50 شرکت نخست دنیا در حوزه خدمات پرداخت دیده می‌شود. اما در این صنعت، تمرکز بر تعداد تراکنش‌ها قرار دارد و به کیفیت آنگونه که باید توجه نمی‌شود. فکر می‌کنید دلیل این امر چیست؟     
 
  • حسام مقصودلو: از چند بعد می‌توان به این پرسش پاسخ داد. یک بعد آن بحث قانون‌گذاری است. زمانی صنعت انتظار داشت بانک مرکزی برای پیشرفت ابزارها و تکنولوژی‌های پرداخت خرد اقدامی انجام دهد. این نهاد نیز با توجه به وجود شتاب و شاپرک، یا انگیزه کافی برای این کار نداشت یا تصور می‌کرد پرداخت خرد را نیز باید مانند پرداخت‌های کلان به صورت متمرکز اداره کند. حتی اگر از همین امروز مقرر شود که پرداخت‌های بالای 25 هزار تومان هم با چک پرداخت شود، آیا هزینه‌های صنعت پرداخت کاهش می‌یابد؟ با توجه به وجود شتاب، شاپرک و تعداد زیادی دستگاه‌های پرداخت الکترونیک فکر نمی‌کنم پاسخ این پرسش مثبت باشد. اکنون همه این شبکه و زیرساخت‌های آن در خدمت پرداخت‌های خرد است. برای کاهش هزینه‌ها، باید نگاه‌ها در اکوسیستم تغییر یابد که این امر هم کار بانک مرکزی نیست. از سوی دیگر بازیگران مختلفی در این صنعت حضور دارند. برای مثال پرداخت خرد کارتی آفلاین با ورود شهرداری‌ها به این حوزه جدی شد. در کنار آنها نیز اکوسیستمی شکل گرفته است به گونه‌ای که شرکت‌های کوچکی در شهرهای مختلف در این حوزه فعالیت می‌کنند. همچنین بعد از ورود فناوری‌های مبتنی بر موبایل و اپلیکیشن، کیف پول‌های الکترونیک عرضه شدند. اما هر کدام به صورت جداگانه در حوزه‌های مختلف کار خود را به پیش می‌برند. تعاملی در این اکوسیستم وجود ندارد. شهرداری‌ها ناچار هستند مسئولیت‌هایی را در حوزه پرداخت بر عهده بگیرند که هزینه زیادی بر آنها تحمیل می‌کند و علاقه‌مند هستند این موارد را به بازیگران صنعت پرداخت واگذار کنند اما در این حوزه بلوغ کافی وجود ندارد.
 
  • فرامرزی: آقای محمدی شما با این نکته که شهرداری‌ها واقعا علاقه‌مند به واگذاری چنین مسئولیت‌هایی هستند، موافقید؟
 
  • ایمان محمدی: اگر چنین اتفاقی در عمل رخ دهد بسیار مثبت است اما باور اینکه شهرداری‌ها واقعا قصد چنین کاری را داشته باشند با توجه به تجربیات موجود، آسان نیست. حجم زیادی از پرداخت خرد به حوزه حمل و نقل اختصاص دارد اما عملکرد شهرداری‌ها در این حوزه با اما و اگر مواجه است. برای مثال شهرداری یک کلان‌شهر، مناقصه یا مزایده‌ای را برگزار می‌کند و می‌خواهد تجهیزات گران‌قیمتی را به ناوگان خود اضافه کند؛ به گونه‌ای که شرایط آن جای سوال دارد. به عبارت دیگر زیرساخت‌های مورد نیاز شهرداری‌ها، هزینه‌های زیادی را به شرکت‌های فعال در این حوزه تحمیل می‌کند. از سوی دیگر، در مواردی سهم‌خواهی‌هایی صورت می‌گیرد که منطق آن مشخص نیست. بر همین اساس من به سختی می‌‌توانم باور کنم که شهرداری‌ها واقعا قصد برون‌سپاری خدمات این حوزه را داشته باشند. 
 
  • فرامرزی: می‌توانید کلان‌شهرهایی را معرفی کنید که مزایده یا مناقصه آنها برایتان سوال‌برانگیز بوده است؟
 
  • محمدی: در این حوزه اتفاقات زیادی در شهرهای مختلف از جمله تهران، اصفهان یا مشهد رخ داده است. برای مثال می‌توان به مباحث داغ این روزها درباره مزایده تجهیزات اتوبوس مشهد اشاره کرد که یکی از شرایط آن تامین یک دستگاه گران‌قیمت است که باید در دو نسخه اندرویدی و IOS ارائه شود. شهرداری‌های هر یک از کلان‌شهرها سیاست‌گذاری‌های مختلف را انجام می‌دهند که می‌توان در مورد آنها بحث کرد.
 
  • مقصودلو: کل آمار تراکنش‌های شهرداری‌ها در ایران در یک سال، کمتر از دو و نیم میلیارد عدد است. در حالی که این تعداد در مورد شاپرک، ماهانه به حدود دو تا دو و نیم میلیارد عدد می‌رسد. بنابراین سهم شهرداری‌ها در تراکنش‌های پرداخت خرد زیاد نیست. بر این اساس، حتی اگر بپذیریم انتقاداتی به آنها وارد است که من هم قبول دارم که هست، نمی‌توان شهرداری‌ها را مقصر شرایط موجود دانست. عملکرد دیگر بازیگران این حوزه مانند اپراتورها و شرکت‌های پرداخت را نیز باید در نظر گرفت.
 
  • فرامرزی: آقای بزرگمهری، به نظر شما چه موانعی در مسیر رشد روش‌ها و ابزارهای پرداخت خرد وجود دارد؟
 
  • بزرگمهری: در این مورد به دو نکته اساسی می‌توان اشاره کرد که نخستین مورد کیف پول الکترونیک است. گسترش این ابزار